Een ander groep vrijdenkers: de vrijmetselarij¶
Intro¶
Mijn favoriete vrijdenkersvereniging, De Vrij Gedachte, is in beweging. Een mooi moment om een positief artikel bij te dragen over vrijdenken, de vrijmetselarij en een prominent lid van De Vrije Gedachte.
De eerste open avond¶
Het was lang geleden toen ik een open avond van de vrijmetselaarsloge 'De Geldersche Broederschap' in Velp (vlakbij Arnhem) bezocht. Ik heb het altijd nuttig en leuk gevonden om naar 'gekke' dingen te gaan; naar dingen waar ik nog nooit geweest was, ongeacht of ik het eens was met het onderwerp of doel van groep. Mijn doel is altijd om te observeren wat andere medemensen denken. Met dat idee bezocht ik ook toen dit evenement.
De avond had de onverwachte uitkomst dat ik het geweldig vond: een groep mannen die over nuttige dingen praat. Het was de eerste groep die ik ontdekte die het over nuttige dingen wil hebben, zonder gebaseerd te zijn op religie (spoiler: de tweede groep is De Vrije Gedachte): een groep waarin men zich 'vrijdenkers' noemde. Ik sloot mij aan bij de vrijmetselarij, voor ongeveer vier jaar en voel mij er prima bij om 'vrijmetselaar zonder loge' genoemd te worden.
De vrijmetselarij¶
Ik beschrijf de vrijmetselarij als een groep mannen die zich met nuttige dingen bezig wil houden. Dit doen ze met persoonlijke voordrachten (zogenaamde 'bouwstukken'), symbolische toneelstukjes ('ritualen') en op de borrel na een activiteit (de zogenaamde 'De zevende graad').
Ik vind het fijn om van mannenloges lid geweest zijn: ik ervoer het als rustgevend om als heterosexueel even vrij te zijn van (soms banale) emotionele afleiding die een gemengde loge (een loge met mannen en vrouwen) zou geven. Overigens: de vrouwelijke parallel van de vrijmetselarij heet 'de order van weefsters' en zowel de vrijmetselarij en de weefsters hebben enkele gemengde loges.
De persoonlijke voordrachten was de activiteit die mij het meest aantrok. De vrijmetselarij is een club die hecht aan de privacy van de leden: wat binnen de muren van de loge wordt gezegd blijft binnen de muren van de logo. Dit maakt het mogelijk dat de leden ('broerders' en 'zusters') vrij kunnen spreken over de gruwelijkste ervaringen: ik heb meerdere keren gepensioneerde broeders gezien die voor het eerst in hun leven ooit (!) spraken over zaken. Het was niet ongewoon dat een spreker de controle over zijn emoties verloor en dat was geen schande. Dezelfde privacy is impliciet afgesproken in een vriendengroep; de vrijmetselarij doet dit expliciet.
De toneelstukjes dacht ik aanvankelijk suf te gaan vinden. Ik ben ze echter steeds meer gaan waarderen, om meerdere redenen. De eerste reden is omdat ik de toneelstukken mooi vind: ze zitten (ook wiskundig!) goed in elkaar met mooi, plechtig en symbolisch taalgebruik. Een tweede reden is omdat overdenking een deel is van de activiteit: ik vind het fascinerend als een groep mensen stil is (immers, dat kun je alleen ook). Een derde reden is de repeterende symboliek: deze symboliek geeft een gemeenschappelijke taal om zaken uit te drukken waar je anders misschien (nog) geen woorden voor hebt. Een van mijn favoriete symbolen is 'de geblokte vloer', een persoonlijk synoniem voor dat het leven soms tegen zit ('een zwarte tegel') maar dat dit ook voorbij gaat (er zijn ook witte tegels). Een alternative zegswijze als 'Na regen komt zonneschijn' was mij bekend, maar daar had ik geen diepe band mee: het was 'de geblokte vloer' die mij (wel) daar zwaardere tijden hielp.
De borrel achteraf was net zo interessant als ik voorspelde: het zijn mensen die over nuttige zaken wil spreken. Ook hier geldt nog steeds dezelfde privacyregel. Dit betekent dat leden vrij hun hart kunnen luchten en dit ook doen. De borrel is ook een moment om de deftige symboliek van de vrijmetselarij in praktijk te brengen. Een voorbeeld hiervan is het 'op zoek gaan naar zaken die verbinden en het vermijden van zaken die ons verder van elkaar brengen'. Bij een meningsverschil word dan gezocht naar een verklaring waarom de meningen verschillen, met als doel begrip te krijgen voor beide standpunten. Een -misschien onverwachte- praktische regel is dat twee onderwerpen niet aangemoedigd werden te bespreken: religie en politiek. Dit omdat deze onderwerpen te vaak het tegenovergestelde doen dan verbinden. Deze praktische regel zelf is ook regelmatig het onderwerp van discussie van nieuwere leden. Het was niet cool om het heftig oneens te zijn met iemand: het was cool om de ander te begrijpen en 'in de rechte verhouding uit elkaar te gaan'.
De tweede open avond¶
Op een dag had mijn toenmalige loge, De Bouwketen, in Groningen een open avond met een spreker van buiten: de toenmalige voorzitter van De Vrije Gedachte Anton van Hooff. Dit was de avond dat ik over de tweede groep vrijdenkers hoorde en zou snel lid worden van De Vrije Gedachte.
Die avond hoorde ik voor het eerst dat de vrijmetselarij christelijk is, van Anton. Anton deed dat op vermakelijke wijze. Ik maakt uit zijn woorden op dat de vrijmetselarij christelijk wortels heeft en ik neem aan het christendom inderdaad meer dan 0.00000% aan invloed heeft gehad op de vrijmetselarij. Het meningsverschil was vooral hoe belangrijk dit vandaag de dag nog is: Anton herhaalde meermaals lachend dat wij nog steeds christelijk zijn en wij voelden dit niet. En hier toonden de broeders zich ware vrijmetselaars: ze vroegen waarom, ze vroeg door, ze beleven kalm, de sfeer bleef goed. De mogelijk onjuiste beschuldiging van Anton heeft het mogelijk gemaakt om te laten zien hoe vrijmetselaren elegant omgaan met meningsverschillen. Het was jammer dat Anton niet op de borrel was en er was begrip dat hij waarschijnlijk een treinreis naar de randstad voor de boeg zou hebben.
Vrijmetselaar zonder loge¶
Ik ben uiteindelijk drie jaar lid geweest van de vrijmetselarij en ik kijk daar nog steeds met veel plezier op terug.
Er is een verschil tussen de idealen en de praktijk in een logo. Zoals een broeder ooit zei tegen mij -ik citeer-: 'Natuurlijk zitten er ook gewoon klootzakken tussen' en hij heeft gelijk. Ook hier maken deze 'klootzakken' het juist mogelijk om jezelf een waar vrijmetselaar te tonen.
Aan het eind van een activiteit waren dat ook de woorden: 'Ga heen naar het westen en toon uzelf een waar vrijmetselaar'. Hiermee wordt ongeveer bedoeld dat we buiten de loge ('het westen') onze idealen moeten blijven beoefenen. Ik besloot juist dat te doen: ik besloot een cursus op te zetten op de enige avond dat ik kon: de avond van mijn logo. Niet omdat ik het onprettig had met mijn logo, maar omdat ik iets nóg belangrijkers wilde doen. Sindsdien zou men mij 'een vrijmetselaar zonder loge' kunnen noemen.
Epiloog¶
Het doel van mijn verhaal is om op vrolijke wijze wat overeenkomsten en verschillen tussen De Vrije Gedachte en de vrijmetselarij te beschrijven. Ik zie beide verenigingen als (niet-christelijke) vrijdenkersverenigingen, met grotendeels dezelfde problemen, zoals het vullen van besturen (hulde aan iedereen die zijn/haar vrije tijd hiervoor opoffert!) en hun luidere leden.
Ik kan iedereen aanraden om eens een open avond van de vrijmetselarij of de weefsters te bezoeken: deze worden vaak op Open Monumentendag (in het tweede wekend van september) gepland. Een weekelijkse activiteit met borrel met andere vrijdenkers: dat is misschien toch (nu een eerste christelijk symbool) de zevende hemel!